Bảo tàng Lịch sử quốc gia lưu trữ khá nhiều công trình nghiên cứu, tài liệu khảo cổ học, bảo tồn nghệ thuật kiến trúc, nghiên cứu dân tộc học… về Việt Nam của các học giả người Pháp như Louis Finot, Henri Parmentier, Madeleine Colani, George Maspero, Philippe Stern… Những công trình nghiên cứu này đã trở thành tài liệu quý, có giá trị phục vụ tra cứu cho các nhà nghiên cứu lịch sử và những người yêu lịch sử Việt Nam.
Nhận thức được tầm quan trọng của nguồn sử liệu này, Bảo tàng Lịch sử quốc gia đã dần từng bước thực hiện biên dịch, xuất bản nhằm đáp ứng nhu cầu của các nhà nghiên cứu, độc giả. Trong đó, năm 2020, Bảo tàng đã biên dịch, xuất bản cuốn sách Vương quốc Champa của G. Maspero và đã để lại dấu ấn tốt đẹp với các độc giả trong và ngoài nước.
Chào mừng kỷ niệm 90 năm thành lập Bảo tàng Lịch sử quốc gia (tiền thân là Bảo tàng Louis Finot) (1932 - 2022), Bảo tàng tiếp tục biên dịch, xuất bản cuốn sách Nghệ thuật Champa (Trung kỳ xưa) và quá trình diễn tiến của Philippe Stern nhằm giới thiệu về sự hình thành và phát triển của một nền nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc độc đáo với các đền tháp Champa mà đến nay một số vẫn còn hiện diện trên dọc dải đất miền Trung Việt Nam.
Sách do Bảo tàng Lịch sử quốc gia phối hợp với Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp (EFEO) tại Hà Nội tổ chức biên dịch và xuất bản tại Nhà xuất bản Văn hóa dân tộc năm 2022.
Khổ: 18x24cm; Dày: 382 trang.
Cuốn sách Nghệ thuật Champa (Trung kỳ xưa) và quá trình diễn tiến của Philippe Stern được xuất bản lần này gồm hai phần: Phần thứ nhất là lời giới thiệu của lãnh đạo Bảo tàng Lịch sử quốc gia và EFEO tại Hà Nội và đôi điều suy nghĩ về bản dịch cuốn sách của TS. Ngô Thế Phong. Phần thứ hai là toàn văn bản dịch tiếng Việt từ nguyên tác L’Art du Champa (ancien Annam) et son évolution của Philippe Stern (bằng tiếng Pháp, xuất bản tại Toulouse, Pháp năm 1942) với hai nội dung chính:
Thứ nhất.Sự diễn tiến của trang trí kiến trúc trong nghệ thuật Champa: vòm cửa, trụ cột, dải trang trí, cột nhỏ, bộ diềm, hình nhấn góc, bộ phận trang trí đỉnh góc, mi cửa.
Thứ hai. Những đặc trưng chủ yếu của các phong cách Champa và các dữ kiện để xác lập niên biểu được đề xuất; Mối quan hệ giữa nghệ thuật Champa với các nền nghệ thuật bên ngoài và vấn đề niên đại trong nghệ thuật Champa.
Ngoài phần nội dung chính, ấn phẩm còn giới thiệu các phần phụ lục, phụ trương và 64 bản ảnh.
Nhận xét về tác phẩm, PGS. TS Philippe Le Failler - Trưởng Đại diện EFEO tại Hà Nội đã viết: “Ấn phẩm về nghệ thuật Champa mãi là một trải nghiệm đặc biệt trong sự nghiệp của Philippe Stern, một chuyên gia về nghệ thuật Khmer và Ấn Độ, phần thư mục minh chứng điều này. Trong mắt các nhà nghiên cứu Champa, cả người Việt Nam và người nước ngoài, tác phẩm được xuất bản bằng tiếng Pháp năm 1942 này vẫn là một phần thiết yếu trong thư viện của họ”.
TS. Ngô Thế Phong cho rằng, giới nghiên cứu nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc Champa cả trong và ngoài nước có lẽ không ai không biết tới học giả Pháp - Philippe Stern. Công trình làm nên tên tuổi của ông chính là cuốn Nghệ thuật Champa (Trung kỳ xưa) và quá trình diễn tiến được xuất bản bằng tiếng Pháp năm 1942. Với kiến thức vững vàng về nghệ thuật Ấn Độ, trước đó, Philippe Stern đã rất thành công trong nghiên cứu nghệ thuật Khmer cổ. Đến với nghệ thuật Champa, tác phẩm này được coi là bước đột phá, gây tiếng vang lớn, được các học giả đương thời đánh giá rất cao và có ảnh hưởng sâu sắc tới nhiều thế hệ nghiên cứu nghệ thuật Champa sau này.
Việc xuất bản công trình Nghệ thuật Champa (Trung kỳ xưa) và quá trình diễn tiến của Philippe Stern bằng tiếng Việt không chỉ hữu ích đối với người không biết tiếng Pháp mà còn vì hiện cuốn sách này rất hiếm. Cuốn sách cũng đã đạt Khuyến khích tại Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VII năm 2024. Vì thế, chắc chắn cuốn sách sẽ được đông đảo bạn đọc nói chung, các nhà nghiên cứu Champa nói riêng hào hứng đón nhận.
Bảo tàng Lịch sử quốc gia xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.
Độc giả có thể tìm đọc ấn phẩm tại Thư viện Bảo tàng Lịch sử quốc gia - 25 Tông Đản, Hoàn Kiếm, Hà Nội.
Thúy Hà