Chuyên khảo

08/06/2026 16:17

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 33): Trở lại tục “tị ẩm” Đông Sơn

Trong Hội nghị "Hùng Vương dựng nước" lần thứ 3, năm 1971, giáo sư Đặng Nghiêm Vạn đã khiến cả hội nghị sửng sốt trước thông tin về hiện tượng uống bằng mũi của người Mảng, gắn với ghi chép về tục "tị ẩm" trong truyền thuyết thời Hùng Vương. Bài viết có sử dụng tư liệu và hình ảnh của các đồng nghiệp như Nguyễn Duy Thiệu và sưu tập CQK.
Đây là một ghi chép rất ngắn ngủi được tác giả Lĩnh Nam trích quái chép lại khi nói đến phong tục thời Hùng Vương. Theo đó, việc có một số dân tộc thiểu số hiện sinh sống ở nước ta vẫn duy trì việc đưa dung dịch như rượu, nước gia vị cay… qua đường mũi, như một dạng "ẩm thực" kỳ lạ.

15/05/2026 13:17

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 32): Những lưỡi giáo lao Đông Sơn trổ lỗ ở cánh

Tôi bước vào nghề khảo cổ năm 1968, khi cùng các sinh viên khoa Sử, Đại học Tổng hợp năm thứ nhất theo thầy Hà Văn Tấn, Hán Văn Khẩn lên Xóm Rền (Gia Thanh, Phù Ninh, Phú Thọ) khai quật khảo cổ học.

06/05/2026 09:17

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 31): Giáo, lao Đông Sơn có ngạnh

Trong bộ vũ khí đâm, lao Đông Sơn ngoài sự phổ biến những ngọn giáo dạng búp đa các kiểu, còn xuất hiện những mũi nhọn có ngạnh như dạng một mũi tên kích cỡ lớn. Đa phần các nhà nghiên cứu hay sưu tầm gọi chúng là các mũi lao dùng trong đánh bắt cá.

1117

28/04/2026 14:19

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 30): Giáo lạ và giáo quen Đông Sơn

Giáo là loại vũ khí chuyên biệt. Chúng khác với rìu - loại vũ khí đa chức năng, có thể dùng chặt chém trong chiến đấu, cũng có thể chặt chém trong gia dụng hằng ngày. Giáo lao thì không như vậy, tính chuyên hóa của chúng rõ ràng chỉ để đâm xuyên sát thương hoặc giết chết đối tượng (thú vật hay người), rất hiếm hình dung việc sử dụng chúng trong gia dụng như rìu.

1198

07/04/2026 15:45

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 29): Thần hộ mệnh trên lưỡi giáo Đông Sơn

Chúng ta đã có một chặng dài khảo sát về vũ khí thời Đông Sơn trong chuỗi bài liên quan đến Chiến tranh và Hòa bình thời kỳ này, từ những loại rìu chiến đến các lưỡi qua và dặm dài truy tìm dao găm, gươm kiếm… Tôi dự kiến sẽ tạm kết thúc phần viết về vũ khí Đông Sơn sau loạt bài từ hôm nay về giáo, lao và cuối cùng về cung nỏ, các tấm khiên, mộc.

2169

23/03/2026 10:00

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 28): Vỏ bao những cây kiếm Đông Sơn

Cho đến nay chưa có bao kiếm Đông Sơn nào còn nguyên vẹn do phần lớn chúng được làm từ chất liệu có nguồn gốc hữu cơ như gỗ, xương, ngà, da... Tuy nhiên, nếu khai quật thận trọng vẫn dễ dàng nhận ra hầu hết các thanh kiếm Đông Sơn đều có một phần ốp bao bằng gỗ hay gỗ sơn then hoặc bọc da thú... đã bị mủn nát theo thời gian, chỉ còn hằn lại vết in trên tầng gỉ sắt của phần lưỡi.

2256

09/03/2026 09:11

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 27): Những vỏ bao dao găm Đông Sơn

Bước vào thời đại kim khí, sự sắc nhọn của dụng cụ, vũ khí chế bằng kim loại có thể dễ dàng gây thương tích cho người sử dụng, đặt ra nhu cầu tự nhiên của những thiết bị bao, che đầu nhọn, lưỡi sắc.

2493

09/02/2026 11:24

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 26): Những dòng dao găm Đông Sơn hiếm thấy

Ngoài những loại dao găm Đông Sơn thường thấy thuộc hai dòng chính Tây Âu, Lạc Việt, chúng ta còn bắt gặp một số dao găm ít thấy hơn trong khung cảnh di vật chung của cư dân thời Đông Sơn. Trong buổi "Rì rầm trong tiếng đất" hôm nay, tôi sẽ nhắc đến các loại dao găm này.

2399

19/01/2026 15:36

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 25): Dao găm và thủ lĩnh Đông Sơn

Trong toàn bộ hình ảnh gần 300 chiến binh Đông Sơn mà tôi sưu tập được, có khoảng trên 20 hình ảnh rõ nét vai trò thủ lĩnh. Vậy, điều gì giúp phân biệt họ đứng trên so với các chiến binh khác?

2456

07/01/2026 15:03

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 24): Dao găm Đông Sơn Tây Âu

Trong phần đầu nói về dao găm Đông Sơn, tôi đã chia chúng làm hai phổ chính: Tây Âu và Lạc Việt.
Phổ Tây Âu gồm những dao găm đồng có kiểu lưỡi hình tam giác nhọn hay tam giác có cạnh lượn đỉnh tháp, chắn tay chia cán và lưỡi nằm ngang, tạo dáng thành tay cầm hình chữ "T", đốc xòe nhẹ, để thủng lỗ hoặc bịt bởi phiến đồng bản rộng bên trên có trang trí đẹp. Trên lưỡi và xung quanh tay cầm được trang trí dày đặc bởi những đường chỉ nổi sắc gọn như mây đan, tạo hình xoắn kỷ hà với tâm điểm là hình dáng ếch dang chân tay ở hai bên tay cầm.

2419

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Vietnam National Museum of History