Thứ Hai, 06/07/2020
  • Tiếng Việt
  • English
  • French

Bảo tàng lịch sử Quốc gia

Vietnam National Museum of History

10/04/2020 08:25 339
Điểm: 0/5 (0 đánh giá)
3. Hoạt động giáo dục của các Bảo tàng Việt Nam - Đổi mới để thu hút khách tham quan.

3.1. Hoạt động giáo dục của Bảo tàng

Thông tư số 18-2010/TT-BVHTTDL ngày 31 tháng 12 năm 2010 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Qui định về tổ chức và hoạt động của bảo tàng Việt Nam, tại Điều 10: Hoạt động giáo dục nêu rõ Hoạt động giáo dục của bảo tàng bao gồm:

a) Hướng dẫn tham quan;

b) Tổ chức chương trình giáo dục;

c) Tổ chức hội thảo, tọa đàm khoa học, nói chuyện chuyên đề;

d) Xuất bản ấn phẩm liên quan đến hoạt động giáo dục của bảo tàng.

Cũng theo thông tư này thì Chương trình giáo dục của bảo tàng nhằm tạo cơ hội và khuyến khích các hình thức học tập và hưởng thụ văn hóa của công chúng.

Như vậy, nội hàm của hoạt động giáo dục hay nhiệm vụ của các phòng, tổ/ nhóm thực hiện công tác giáo dục ở các bảo tàng Việt Nam sẽ gồm 4 nhiệm vụ cơ bản:

+ Hướng dẫn tham quan: Là hình thức chuyển tải một lượng thông tinvề các đối tượng tham quan (hiện vật bảo tàng/ tác phẩm nghệ thuật/ di tích…) trong một khoảng thời gian nhất định, phù hợp với yêu cầu và trình độ của một nhóm hoặc đoàn khách tham quan, để đem đến cho họ một trải nghiệm thú vị. Đây là phương pháp/cách thức giáo dục lâu đời nhất ở trong bảo tàng và đến ngày nay, nó vẫn là một hình thức khá phổ biến.

+ Tổ chức chương trình giáo dục: Trên cơ sở các hiện vật, bộ sưu tập hiện vật, nội dung trưng bày của Bảo tàng, cán bộ giáo dục nghiên cứu, xây dựng chương trình với các hoạt động nhiều dạng thức khác nhau nhằm mục đích khuyến khích công chúng tiếp xúc gần hơn với sưu tập hiện vật, trưng bày/nội dung trưng bày của bảo tàng. Chương trình giáo dục ở bảo tàng không phải dạy về cơ sở lập luận hay là những sự kiện… mà là gieo mầm cho sự thích thú, sự yêu thích, một nguồn cảm hứng sáng tạo và các chương trình giáo dục bảo tàng không chỉ là dành cho trẻ em mà còn cho cả người lớn, mặc dù trẻ em có thể là lượng khách tham quan chính của bảo tàng.

 

Hoạt động giáo dục: Trải nghiệm xâu hạt chuỗi thời Tiền sử tại phòng Khám phá BTLSQG

 

Hoạt động giáo dục: Trải nghiệm In hoa văn Trống đồng tại phòng Khám phá BTLSQG

+ Tổ chức hội thảo, tọa đàm khoa học, nói chuyện chuyên đề: Đây là các hình thức hoạt động mà bảo tàng có thể tổ chức định kỳ, hoặc nhân ngày lễ/ dịp kỷ niệm/ sự kiện; hoặc gắn với các trưng bày chuyên đề mới … nhằm thoả mãn những nhu cầu thưởng thức và nâng cao hiểu biết của công chúng với chất lượng cao, từ đó duy trì được công chúng thường xuyên đến bảo tàng và tiếp cận được những đối tượng công chúng mới. Nội dung của các hoạt động/chương trình dành cho công chúng này thường gắn liền với nội dung chủ đề của trưng bày chuyên đề/ trưng bày cố định của bảo tàng.

+ Xuất bản ấn phẩm liên quan đến hoạt động giáo dục của bảo tàng:

Các hiện vật bảo tàng, trưng bày bảo tàng (cố định/ chuyên đề) và không thể thiếu là các tài liệu giáo dục, cùng một số yếu tố khác nữa sẽ tạo nên trải nghiệm học tập dành cho công chúng tại Bảo tàng.

Tài liệu học tập trong bảo tàng có thể chỉ là một catalo đơn giản về các hiện vật, sưu tập hiện vật của bảo tàng, hoặc một cuốn sách nhỏ hướng dẫn dành cho trẻ em trong đó có những tranh vẽ để các em tô màu, các câu đố có phần giải thích và các câu hỏi để các em trả lời. Đó cũng có thể chỉ đơn giản là những tờ giấy khổ A4 có hình ảnh các hiện vật, kèm các câu hỏi với các phương án trả lời khác nhau để các em lựa chọn….

Ở Việt Nam, khoảng 15 năm trở lại đây, các hoạt động giáo dục dành cho công chúng đã được các bảo tàng quan tâm và đầu tư thực hiện, tiêu biểu phải kể đến như: Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, Bảo tàng Lịch sử quốc gia, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh, Bảo tàng Đà Nẵng….. Đó là các chương trình giáo dục thông qua mô hình phòng khám phá - hay không gian trải nghiệm nhằm giúp công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ có thể tương tác, khám phá, sáng tạo, học tập, trao đổi, thảo luận, rèn luyện các kỹ năng và thể hiện sự sáng tạo của mình qua các hoạt động học mà chơi, chơi mà học theo hướng giáo dục tích cực. Những hoạt động này gắn với nội dung trưng bày, các trưng bày chuyên đề, bộ sưu tập của mỗi bảo tàng và gắn kết với một số môn học tại nhà trường; Ở một số bảo tàng hay di tích còn tổ chức những sự kiện mang tính tập thể với những trò chơi/ các chương trình trình diễn/ biểu diễn nhân dịp Tết Nguyên Đán, Tết Trung thu, Tết Thiếu nhi ...

Có thể kể tên một số chương trình giáo dục của Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam như: Dạy trẻ em làm đồ gốm, tìm hiểu tri thức về cây thuốc nam, chơi các trò chơi dân gian...; Bảo tàng Hồ Chí Minh: các hoạt động: trải nghiệm một công đoạn trong quy trình làm dép cao su, trải nghiệm đánh máy chữ, in báo Việt Nam Độc lập, in tranh cổ động bằng kỹ thuật khắc gỗ...;  Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam: Chương trình giáo dục Khám phá Singapore (tô màu tem, làm Bungar manggar nhỏ (một đồ vật trang trí truyền thống của Malaysia), Sơn đèn dầu bằng đất sét, làm con rối hình rồng; Búp bê Nhật Bản (làm búp bê truyền thống, mặc thử Kimono, Yukata, thực hành nghệ thuật gấp giấy Nhật Bản, tham gia các trò chơi truyền thống của trẻ em Nhật)...;

Tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia, 5 năm trở lại đây, các chương trình giáo dục thông qua mô hình Câu lạc bộEm yêu lịch sử” và “Giờ học lịch sửđược tổ chức thường xuyên, liên tục tại Bảo tàng, diễn ra trong cả năm học lẫn kỳ nghỉ hè của các em học sinh. Các chương trình được xây dựng trên cơ sở bộ sưu tập hiện vật quí giá của Bảo tàng, gắn kết chặt chẽ với chương trình trong sách giáo khoa (chủ yếu là môn Lịch sử) của học sinh từng khối lớp và được thiết kế thường chỉ dành cho từng nhóm nhỏ 20 đến 25 em. Tham gia chương trình, học sinh được trải nghiệm, tương tác, trao đổi, thảo luận, rèn luyện các kỹ năng kết hợp vận động thể chất và thể hiện tài năng sự sáng tạo của mình qua các hoạt động học mà chơi, chơi mà học. Sự hấp dẫn, bổ ích mà mỗi chương trình giáo dục tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia đem lại đã thu hút đông đảo các em học sinh đến từ khối các trường Tiểu học, THCS, THPT và các nhóm gia đình trên địa bảng Hà Nội. Trong 3 năm 2017, 2018, 2019, 1.005 chương trình giáo dục đã được thực hiện với sự tham gia của 44.090 học sinh tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia đã phần nào nói lên sức hấp dẫn, thành công của hoạt động giáo dục bảo tàng.

 

Thảo luận, làm việc nhóm trong Chương trình “Giờ học lịch sử” tại BTLSQG của các học viên Trường Đại học Chính trị, tháng 4/2019

 

Thuyết trình trong Chương trình “Giờ học lịch sử” tại BTLSQG của các học viên Trường Đại học Chính trị, tháng 4/2019

 

Niềm vui sau một buổi học và trải nghiệm tại BTLSQG của các học viên Trường Đại học Chính trị, tháng 4/2019

Có thể thấy thông qua các chương trình/ hoạt động giáo dục, các bảo tàng Việt Nam đã góp phần không nhỏ vào việc giới thiệu, phát huy giá trị di sản văn hóa của dân tộc; Tạo sân chơi, cơ hội cho công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ được tìm hiểu, nâng cao, thể hiện những hiểu biết về lịch sử, văn hóa dân tộc; Đem đến cho các em học sinh niềm say mê, yêu thích môn học lịch sử; Góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc.

Thông qua các chương trình/hoạt động giáo dục, nhiều Bảo tàng đã thực sự trở thành điểm đến tham quan, học tập yêu thích của công chúng.

Thực tế cho thấy, hiệu quả của các chương trình giáo dục dành cho công chúng ở các bảo tàng trong thời gian qua không phụ thuộc vào qui mô của bảo tàng đó lớn hay nhỏ, số lượng cán bộ của bảo tàng đó nhiều hay ít mà phụ thuộc chính vào sự nhận thức đúng về vai trò, tầm quan trọng của công tác giáo dục bảo tàng của cấp lãnh đạo, vai trò đội ngũ cán bộ giáo dục bảo tàng (sự nhiệt tâm, năng lực, kinh nghiệm) và công tác phối hợp hiệu quả  (Bảo tàng với các cơ quan - nhà trường – gia đình - các tổ chức xã hội- doanh nghiệp…).

3.2.  Đổi mới Hoạt động Giáo dục bảo tàng để thu hút khách tham quan.

Để thực hiện tốt chức năng giáo dục, nhằm phát huy tốt hơn vai trò  của bảo tàng trong đời sống xã hội; Để bảo tàng thật sự hấp dẫn, thu hút ngày một đông hơn khách tham quan, các bảo tàng cần không ngừng đổi mới, đa dạng hóa các hoạt động, đáp ứng nhu cầu của công chúng, hướng tới mục tiêu phục vụ công chúng một cách tốt nhất bởi hiệu quả giáo dục bảo tàng không chỉ thuộc về những người làm công tác giáo dục.

Một số giải pháp:

1- Để tạo được môi trường tốt cho công chúng tham quan, học tập, các trưng bày của bảo tàng phải hấp dẫn và có tính giáo dục, gắn với nhu cầu của xã hội đương đại, nhu cầu của công chúng. Thông tin về cuộc trưng bày phải được chuyển tới công chúng trước khi họ đến với bảo tàng để họ có sự chuẩn bị trước về những điều sẽ được học. Các bài viết (bản text) trong trưng bày phải ngắn gọn, dễ hiểu và khuyến khích người đọc. Bảo tàng phải tạo cho công chúngsự thuận tiện và thoải mái khi đến thăm bảo tàng …

2- Nâng cao nhận thức về vai trò, vị trí của công tác giáo dục trong hoạt động bảo tàng để từ đó có sự đầu tư cả về nguồn nhân lực và kinh phí cho hoạt động này. Bảo tàng cần dành những không gian thích đáng cho các hoạt động giáo dục. Sẽ là lý tưởng nếu có đượckhông gian chuyên biệt với các chương trình - nội dung giáo dục đã được xây dựng dành cho các đối tượng công chúng ở các lứa tuổi khác nhau cùng các giáo cụ trực quan, mẫu vật, hiện vật để cho học sinh được cầm, xem, trải nghiệm... trong một không gian nội thất, bàn ghế, giá kệ… được thiết kế đẹp mắt. Nếu không, đó có thể chỉ là một phòng học nhỏ đủ rộng để một tốp học sinh cỡ một lớp trung bình có thể sử dụng được với các trang thiết bị cần thiết như: bảng, máy chiếu, giấy, màu vẽ, bút chì… nhằm tạo lập không gian văn hóa thích hợp để công chúng đặc biệt là thế hệ trẻ được tham gia các hoạt động trải nghiệm, sáng tạo tại bảo tàng.

3 - Chú trọng công tác nghiên cứu, đánh giá khách tham quan, tìm hiểu, nắm bắt nhu cầu các đối tượng công chúng của bảo tàng để nghiên cứu, xây dựng các chương trình giáo dục khác nhau, phù hợp với nội dung hoạt động của bảo tàng và từng đối tượng công chúng cụ thể. Các chương trình giáo dục cần quan tâm đặc biệt tới đối tượng ”công chúng tại chỗ”, công chúng “địa phương”. Đó có thể là cộng đồng dân cư, các trường học trên địa bàn nơi bảo tàng toạ lạc. Họ là những người đầu tiên đón nhận và chịu ảnh hưởng trực tiếp những hoạt động của bảo tàng, là những người có điều kiện để đến với bảo tàng nhiều lần hơn do lợi thế về khoảng cách.

4-Với đối tượng công chúng là học sinh phổ thông, cần tăng cường sự phối hợp chặt chẽ giữa bảo tàng và nhà trường, giữa cán bộ giáo dục của bảo tàng và giáo viên để xây dựng các chương trình giáo dục với chủ đề, nội dung và hình thức hoạt động phù hợp với nội dung của Bảo tàng và nội dung chương trình giảng dạy ở trường theo các cấp học, khối lớp cũng như đặc điểm tâm lý lứa tuổi. Sự kết hợp chặt chẽ giữa cán bộ giáo dục bảo tàng và giáo viên là nhân tố quan trọng quyết định không nhỏ đến chất lượng, hiệu quả của một chương trình giáo dục của Bảo tàng. Điểm cốt lõi để các hoạt động giáo dục bảo tàng thật sự có hiệu quả và mang tính bền vững là phải xây dựng được mối liên kết chặt chẽ giữa bảo tàng và nhà trường.

5-Đào tạo và nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác giáo dục bảo tàng (có thể thông qua các lớp tập huấn, hoặc dưới hình thức mời chuyên gia trong nước/ nước ngoài tư vấn trực tiếp…), đó phải là những cán bộ yêu nghề, có năng lực chuyên môn, hiểu rõ về bộ sưu tập hiện vật của bảo tàng, tác phong làm việc chuyên nghiệp, có tính sư phạm ... có khả năng làm việc độc lập, xây dựng, tổ chức được các chương trình giáo dục thích hợp với từng đối tượng công chúng khác nhau của bảo tàng, để thực sự đảm đương được vai trò là cầu nối giữa bảo tàng và công chúng.

Giáo dục bảo tàng là một lĩnh vực chuyên biệt dành cho việc phát triển và củng cố vai trò giáo dục của các không gian tổ chức giáo dục không  chính quy như các bảo tàng. Mục tiêu chính của giáo dục bảo tàng là thu hút khách tham quan/ công chúng vào những trải nghiệm học tập để làm tăng sự tò mò và hứng thú của họ đối với các hiện vật các bộ sưu tập của bảo tàng. Một bảo tàng có nhiều chương trình giáo dục bổ ích và hấp dẫn dành cho các đối tượng công chúng khác nhau chắc chắn sẽ là điểm đến yêu thích của đông đảo công chúng/ khách tham quan./.

Ths. Phạm Thị Mai Thủy
Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Chia sẻ: